|
الدرس الثاني : درس دوم
زيارةٌ الحبيب :ديدار محبوب |
|
كلمه ها و تركيب هاي تازه
اَسْلَمْ : اسلام آورد . مسلمان شد
طَرَق َ : زد ، كوبيد
أفرغَ : فرو ريخت
عفواً : ببخشيد
افرغْ علينا صبْراً :به ما صبر عطا كن
فاحَ – يَفوحُ : پراكنده شد
بَعْدَ قليلٍ : اندكي بود
قِبلَ : طرف، سمت
تَفَضّل : بفرما
قدِرَ : توانست
الْجزيل : فراوان
كلّمَ : صحبت كرد
شُكراً جزيلا : بسيار متشكرم
النّص : متن
حبيب : محبوب
نَفِدَ : تمام شد
الرّعاية : توجه
نهَضَ : برخاست
ذات ليْلة : شبي
هنيئاً : گوارا باد
سُمَحَ –َ : اجازه داد
يا للسّعادة : چه سعادتي
العجوز: پيرزن
ختَشّ : جستجو
قَرَنَ : نام قبيله اي در يمن
القلق : نگران
القليل : كم ، اندك
السّنين : جمع سنة ، سال |
|
قواعد درس دوم : ثلاثي مجرد و ثلاثي مزيد : |
|
در زبان فارسي گاهي از فعلها و اسمهاي موجود، فعلها و اسمهاي جديدي، با مفاهيم جديد مي سازيم (مثلا : خنديد) يك فعلي است كه داراي معني معيني است با اضافه كردن پسوند (افيد) به آن فعل جديد (خندانيد) را مي سازيم كه با معني (خنديد) تفاوت دارد.
مي خندد --> مي خنداند
خواهد خنديد --> خواهد خندانيد
بخند --> يخبندان
در زبان عربي نيز از فعلهاي موجود و فصلهاي ديگري با مفاهيم جديد مي سازند و اين عمل را به كمك فرمولها و وزنهاي خاصي انجام مي دهند و اسم هر كدام از اين فرمولها ( باب ) مي گذارند. مثلاً (ضََحِكَ) فعل ماضي به معني (خنديد) است اگر بر سر اين فعل (أ) بياوريم و حركت حروف (ضَحِكَ) را تغيير بدهيم فعل جديد (اَضْحَكُ) ساخته مي شود كه معني آن (خندانيد) است. به عبارت ديگر براي ساخت (أَضْحَكَ) از وزن (أَفْعلَ) استفاده مي كنيم. اين (أَضْحَكَ) اولين صيغه ماضي است و بقيه صيغه هاي آن را مي توانيم صرف كنيم. براي ساختن اولين صيغه مضارع اين باب از وزن (يُفْعِلُ) استفاده مي كنيم و مثلاً فعل مضارع (يُضْحِكُ) را مي سازيم (يُضْحِكُ) اولين صيغه ي مضارع است و بقيه صيغه هاي آن را مي توانيم صرف كنيم مانند : يُضْحِكُ ، يُِضحكمانَ ، يُضْحِكونَ
براي ساختن مصدر اين باب از وزن (افعال) استفاده مي كنيم و مثلاً مصدر (اضْحاك) را مي سازيم . وزن اولين صيغه ماضي و اولين صيغه مضارع و مصدر اين فعل را مجموعاً (باب افعال) مي ناميم پس فرمول (باب افعال) به شكل زير است.
اولين صيغه ي ماضي :أَفْعَلَ
اولين صيغه ي مضارع : ُفْعِل
ُ مصدر : افْعال
به فعل هايي كه بدين ترتيب با افزودن يك يا چند حرف به ريشه فعل ساخته مي شوند ثلاثي مزيد مي گويند. به عبارت ديگر ثلاثي مزيد فعلي است كه اولين صيغه ي ماضي آن علاوه بر سه حرف اصلي يك يا چند حرف زايد نيز دارند. مانند :
(أَضْحَكَ) غير از سه حرف (ض ح ك ) كه حروف اصلي هستند يك حرف ديگر هم دارد (اُ) كه حرف زايد ناميده مي شود.
اما ثلاثي مجرد فعلي است كه اولين صيغه ماضي آن حرف زايد ندارد و فقط از سه حرف اصلي درست شده است : مانند : ضَحِكَ |
|
معرفي باب تفعيل |
|
اولين صيغه ماضي : فَعّلَ (علّمَ)
اولين صيغه مضارع : يُفَعّلُ (يُعلّم)ُ
مصدر : تفعيل (تعليم) |
|
معرفي باب مفاعلة |
|
اولين صيغه ماضي : فاعَلَ (جاهَد)َ
اولين صيغه مضارع : يُفاعِلُ (يُجاهِد)ُ
مصدر : مُفاعلة ، فعال (مُجاهدَة ، جهاد)
مصدر فعلهاي ثلاثي مزيد وزن معيني دارند به عبارتديگر قياسي هستند. اما مصدر فعلهاي ثلاثي مجرد وزن معيني ندارند و به عبارت ديگر سماعي هستند. |
|
تمرينات درس دوم : 1-عيّن الصحيح علي حسب النّص : براساس متن صحيح را معين كن |
|
1- كان اُويسٌ مشتاقا لزيارة النبي (ص)
اويس مشتاق ديدار پيامبر بود-صحيح
2 – وعد اُويسٌ امّة بالرّجوع بعد غروب الشّمس .
اويس به مادرس وعده داد كه بعد از غروب خورشيد برگردد-غلط
3 - جاهَدَ اويسٌ في معركة «نهروان» فَوَجعَ علي الارض شهيداً
اويس در جنگ نهروان جهاد كرد . پس روي زمين افتاد و شهيد شد-غلط |
|
تمرين دوم : با توجه به كفه هاي پر شده (صفحه 21 كتاب درس) كلمات هم وزن آنها را پيدا كنيد
هاجر ، اكرم ، اشرك، كاتب ، جالس، علّم ، قدّم، اكبرّ ، اَحْسَنَ |
|
فاعل : هاجَرَ - كاتَبَ - جالَسَ
فعّل : علّم - قدَّم - كبَّر
أفْعل : اكرم - أسْرَكَ - أَحْسَنَ |
|
حال چنانچه در كفه هاي پرشده كلمات «يُفْعلِ ، يُفعل و يُفاعل » را قرار دهيد . جهت برابر شدن كفه ها در وزن فعل هاي بالا چه تغييري ايجاد مي شود؟ |
|
يفاعل : ُيُهاجِرُ - يُكاتِبُ - يُجالسُ
يُفعّلُ : يُعلّم - يُقدّمُ - يُكتّبرُ
يَُفْعِلُ : يُكرمُ - يُشْركُ - يَُحْسِنُ |
|
اكنون مصادر فعل هاي بالا را در جاي خالي قرار دهيد: |
|
مهاجرة : مكاتبة - مجالسة
تعليم : تقديم - تكبير
اكرام : اشراك - احسان |
|
تمرين 3 – اجعل في الفراغ كلمة مناسبتة من الدّوائر
در جاي خالي كلمه مناسبي در دايره ها قرار بده |
|
1. و لأحْسنْ كما .......اللهُ اليك
گزينه ها: اَحْسنوا -اَحْسَنْ
پاسخ:اَحْسَنْ
و نيكي كن چنانچه خدا به تو نيكي كرد
2 . (انّا ..... هُ في ليْلة ِ القدر)
گزينه ها:انزلنا - انزل
پاسخ :انزلنا
همانا ما آن را در شب قدر نازل كرديم
3. (ربّنا اَفْرغ عليْنا صبرأ و....... اقْدامنا )
گزينه ها:ثَبَّت - ثَبَّتوا
پاسخ : ثَبَّت
اي پروردگار به ما صبر عطا كن و گامهاي ما را استوار گردان
4 . (انّا نحْنُ ...... عليكَ القرآن)
گزينه ها: نزَّلنا - نَزَّلتُ
پاسخ : نزَّلنا
همانا قرآن را بر تو نازل كرديم |
|
4 - اكمل ترجمه الجمل التالية :
ترجمه جمله هاي زير را كامل كن |
|
1. لا يَشْعُرُ المؤمن بالضعْفِ عندَ مواجهة المشاكل .
مؤمن به هنگام برخورد با مشكلات احساس ضعف نمي كند
2.اللُّهمَ ، نوّر قلوبنا بنور الايمان و اليقين .
خدايا ! دلهاي ما را به نور ايمان و يقين روشن كن
3.هولاء وَجَدوا السّعادة في مساعدة الآخرينَ
اينان سعادت را در كمك كردن به ديگران يافتند
4. المؤمنون يُجاهدنَ باموالهم و انفسهم في سبيل الله .
مؤمنان با مالهايشان و جان هايشان در راه خدا جهاد مي كنند |
|
اضواء قرآينه (پرتوهاي قرآني)
1. با توجه به ترجمه ي آيات در جاي خالي از مصدر «تسبيح» (خدا را به پاكي ياد كردن) فعل مناسب قرار دهيد: |
|
1. (يُسبّحونَ الليلَ و النّهارُ لا يَفْتُرون) ( انبياء 20)
شبانه روز خداوند را به پاكي ياد مي كنند و مستي نمي ورزند
2. فاصْبر علي ما يَقولُونَ و يسبّحْ بحَمْدِ ربّك . (طه 130)
بر آنچه مي گويند، شكيبا باش و با ستايش پروردگارت از او به پاكي ياد كن |
|
2 – دو آيه زير را بخوانيد و به سؤالات زير پاسخ دهيد :
و ابالحق انزلناهُ و بالحقّ نزَلَ . (اسراء / 105)
و آنرا به حق نازل كرده ايم و به حق نازل شده است
«انّا نحنُ نزّلنا الذّكر و انّا له لحافظون» (حجر /19)
همانا ما خودمان قرآن را نازل كرديم و همانا ما حفظ كننده ي آن هستيم
سؤال : |
|
تفاوت ميان نزل و انزل از جهت لفظ و معني چيست؟
نزَل ثلاثي مجرد و اَنْزَلَ ثلاثي مزيد است. نَزَلَ يعني فرود آمد اما أَنْزَلَ يعني فرود آمد
تفاوت ميان نزل و نزّل از جهت لفظ و معني چيست؟
نَزَل ثلاثي مجرد نزّلَ ثلاثي مزيد است نزَلَ يعني فرود آمد اما نزّلَ يعني فرود آورد |
|
تست هاي كنكوري درس دوم : |
|
1- ترجمه كدام گزينه صحيح نيست؟
الف) قد اسمتُ منذ مدّةِ : از مدتي پيش اسلام آورده ام
ب) لَقد نَفِدَ صبري : صبرم تمام شده است
ج) قَرُبَ من مدينة النبي : از شهر پيامبر (ص) مديه دور شد.
د) ربّنا اَفْرغ عَليْنا صبْراً : اي پروردگار ما به ما صبر عطا كن
2 – ترجمه كدام گزينه صحيح نيست؟
الف) الجزيل : ناچيز
ب) الحبيب :محبوب
ج) ذاتَ ليلةٍ : شبي
د) السّنين :سال ها
3– كدام گزينه ثلاثي مجرد است؟
الف) يَخْرُجُ
ب) يُخْرِجُ
ج) أَخْرَجَ
د) أِخراج
4 – كدام گزينه از باب افعال است؟
الف) علموُا
ب) يَعْلَمُ
ج) اعْلَمْ
د) علّمَ
5 – كدام گزينه از باب افعال است؟
الف) هاجَروا
ب) أَرْسَلْنا
ج) تُكذّبانِ
د) صدّقَ
6 – كدام گزينه از باب مفاعله است ؟
الف) انزلنا
ب) نزّلْنا
ج) جاهدوا
د) أَخْطَاْتَ
7 – كدام گزينه از باب تفعيل است؟
1. تُجاهدينَ
2. تُسبّحُ
3. اَحْسنْتُمْ
4. يطعَمون
8 – ميزان براي تشخيص حروف زايد و باب ها كدام صيغه است؟
الف) اولين صيغه ي مضارع
ب) هفتمين صيغه امر
ج) مصدر
د) اولين صيغه ي ماضي
9 – ميزان براي تشخيص ثلاثي مزيد و ثلاثي مجرد كدام صيغه است؟
الف) اولين صيغه مضارع
ب) اولين صيغه نهي
ج) اولين صيغه ماضي
د) اولين صيغه امر
10 – كدام گزينه ، مصدر ثلاثي مزيد نيست؟
الف) نزُول
ب) مُجاهدة
ج) جهادِ
د) انْزال
11 – كدام گزينه نمي تواند جمله (اَنْتَ ….) را كامل كند؟
الف) تُساعِدَُ
ب) ساعَدْتَ
ج) تلميذٌ
د) يُساعِدُ
12 – كدام گزينه در موقع ساختن فعل امر به همزه نياز دارد؟
الف)تَعَلّمُ
ب) تُكِْرمُ
ج) تُجاهِدُ
د) تُجاهدينَ
13 – همزه فعل امر كدام باب مفتوح است؟
الف) افعال
ب) تفعيل
ج) مفاعلة
د) تفعيل و مُفاعلة
14 – كدام گزينه نمي تواند جمله (هيَ ….) را كامل كند؟
الف) تُعلّمُ
ب) علّمتْ
ج) يُعلّمُ
د) تلميذةٌ
15 – كدام گزينه جمله اَنْتُنَّ …. في الصّلاة را كامل مي كند؟
الف) تُشاركونَ
ب) يُشاركونَ
ج) تُشارِكْنَ
د) يُشاركْنَ |
اشارَ : اشاره كرد
اُشير اليها بخطّ : با خط به آن اشاره شد
الحَقَ :ملحق كرد
الحقْني بالصّالحين : مرا به درستكاران ملحق كن
الْأَهْل : شايسته
الْجوارح : اعضاي (بيروني) بدن
قوّ علي خدْمَتِكَ جوارجي :اعضاي بدن را براي خدمت خودت توانمند كن
الْجواريح : اعضاي (دروني) بدن
اَشْدُدْ علي العزيمة جوانحي : اعضاي بدن مرا براي برخورداري از عزمي محكم ، استوار بدار
الْحُكم:حكمت
السّابغ : فراخي دهنده
يا سابغَ النّعم : اي بخشنده نعمت هاي فراخ
المأمونة : روان و سليس
عيّن : تعيين كرد
المُسْتوحشين : جمع مستوحش ، وحشت زده
نَصَبَ –ِ :قرار داد
نَصَبْتُ وجهي : روي آورده ام
النّقم : جمع نقمه : بلا ، بدبختي
اليكَ : به سوي تو
العزيمة : اراده قوي
وَهبَ – يَهَبُ : عطا كرد ، بخشيد
شدّ – شِدّ : نيرومند ساخت
قويّ ، يقوّي : توانمند كرد
هَبْ – وَهَب : علامت --> يعني مراجعه كن به معني وَهَبْ
هَبْ لي:: به من عطا كن
فعل ماضي :
فعل ماضي از يك ريشه (ماده ، بن ) به علاوه تعدادي «ضمير» ساخته مي شود.
صرف فعل ماضي:
|
|
مفرد |
مثني |
جمع |
|
غايب مذكر |
ذَهَبَ |
ذهبا |
ذهبوا |
|
مؤنث |
ذَهَبَتْ |
ذهبتا |
ذَهَبْنَ |
|
مخاطب مذكر |
ذَهبتَ |
ذهبتا |
ذهبتم |
|
مؤنث |
ذَهَبتِ |
ذهبتما |
ذَهبتُنَّ |
متكلم ( ذهَبْتُ - ذَهَبْنا)
فعل مضارع : فعل مضارع ، علاوه بر ريشه و ضمير تعدادي علامت ديگر هم دارد
صرف فعل مضارع :
|
|
مفرد |
مثني |
جمع |
|
غايب مذكر |
يَذهبُ |
يَذهبانِ |
يذهبون |
|
غايب مؤنث |
تَذهبُ |
تَذهبانِ |
يَذهَبْنَ |
|
مخاطب مذكر |
تَذهَبُ |
تَذهبانِ |
تَذهبون |
|
مخاطب مؤنث |
ذتَذهبينَ |
تَذهبانِ |
تَذهَبنَ |
متكلم ( اذْهَبُ – نَذْهبُ)
فعل امر : در فعل امر، حروف مضارع پوشانده شده و به جاي آن يك حرف «ا» گذاشته مي شود و حرف «نون» نيز جز صيغه مؤنث جمع حذف مي شود .
صرف فعل امر
|
|
مفرد |
مثني |
جمع |
|
غايب مذكر |
_ |
_ |
_ |
|
غايب مؤنث |
_ |
_ |
_ |
|
مخاطب مذكر |
اِذْهَبْ |
اِذهَبا |
اِذهَبوا |
|
مخاطب مؤنث |
اِذهَبي |
اِذهَبا |
اِذهبنَ |
متكلم ( _ _ )
همزه فعل امر در بعضي از فعل ها كسره (-ِ) و در بعضي از فعل ها ضمه (-ُ) دارد.
مانند اذْهَبْ – اِجْلِسْ – اُكْتُبْ
اگر حرف دوم اصلي مضارع (عين الفعل ) ضمه (-ُ) داشته باشد همزه امر نيز ضمه (-ُ) خواهد داشت در غير اين صورت كسره (-ِ) خواهد داشت
هر گاه حرف «لا» مقابل فعل هاي مضارع مخاطب قرار گيرد، تنها در پي تغيير دادن
آخر فعل است.
صرف فعل نهي :
|
|
مفرد |
مثني |
جمع |
|
غايب مذكر |
_ |
_ |
_ |
|
غايب مؤنث |
_ |
_ |
_ |
|
مخاطب مذكر |
لاتَذهَبْ |
لاتَذهبا |
لاتَذهبوا |
|
مخاطب مؤنث |
لاتَذهبي |
لاتَذهبا |
لاتَذهبنَ |
متكلم ( _ _ )
ضمير- اسم اشاره – صرف ضميرها
|
|
مفرد |
مثني |
جمع |
|
غايب مذكر |
هو |
هما |
هم |
|
غايب مؤنث |
هي |
هما |
هُنَّ |
|
مخاطب مذكر |
انتَ |
انتما |
انتم |
|
مخاطب مؤنث |
انتِ |
انتما |
انتُنَّ |
متكلم ( أنا - نحنُ )
روش ساختن فعل امر حاضر:
فعل امر حاضر از مضارع مخاطب مي سازيم و براي اين كار 4 عمل انجام مي دهيم:
1. حرف (ت) را از سر مضارع مخاطب بر مي داريم
2. در صورت نياز بر سر فعل همره (ا) مي آوريم ( درصورتي به همزه نياز داريم كه بعد از حذف «ت» فعل با سكون شروع شود)
3. به اين همزه( ا) حركت مي دهيم اگر حرف اصلي دوم فعل ضمه «-ُ» داشته باشد به اين همزه نيز ضمه «-ُ» ميدهيم در غير اين صورت كسره مي دهيم.
4. ضمه «-ُ» يا نون را از آخر فعل حذف مي كنيم (غير از صيغه جمع مؤنث) مانند: تذهَبُ --> ذْهبُ --> اذهبُ--> اذْهبُ--> أذهَبْ
تُجلسانِ --> جْلسان --> اجْلسان --> اجْلسانِ --> اجْلسا
تكتُبونَ --> كْتُبونَ --> اكتُبونَ --> اُكْتبونَ --> اُكتُبوا
تذْهبنَ-->ذْهبينَ --> اذْهبينَ --> اذْهبينَ --> اذْهبي
تُعَجّلونَ --> عَجّلونَ به همراه «ا» نيازي نيست --> عجّلوُا
وزن :
اغلب كلمات عربي غالباً سه حرف اصلي دارند. براي پيدا كردن وزن هر كلمه در عربي به جاي حروف اصلي آن كلمه به ترتيب (ف) ، (ع) ، (ل) قرار مي دهيم و بقيه حروف را عيناً در وزن مي آمديم و حركت سكون همه حروف را نيز عيناً در وزن مي نويسيم.
كَتَبَ --> فَعَلَ
نكْتُبُ--> يَفْعُلُ اَكْتُبْ --> اُفْعُلْ
نأصر --> فاعل عَلِمَ --> فَعِلَ
يَذْهَبُ --> يَفْعلُ اِجْلِسْ --> افْعِلِ
منصور --> مفعول بَعُدَ --> فَعُلَ
يَجْلِسُ --> يَفْعِلُ اذهَبْ --> افْعل
شَهيد --> فَعيل
جمله اسميه : جمله اي است كه غالباً با اسم شروع مي شود و دو ركن دارد
أ. مبتدا
2. خبر
مبتدا :اسمي است كه غالباً در ابتداي جمله مي آيد و درباره آن خبري مي دهيم.
مانند : الطّالبُ در جلمه : الطّالبُ جالسٌ
خبر : كلمه يا كلماتي است كه غالباً بعد از مبتدا مي آيد و معني جمله را كامل مي كند و درباره مبتدا خبر مي دهد.
مانند : جالس در جمله الطّالبُ جالسٌ
مبتدا و خبر هر دو مرفوع هستند (رفع مي گيرند)
علامت رفع غالباً (-ُ يا –ٌ ) است.
مانند :الطّالبُ(مبتدا) جالسٌ(خبر)
ب. جمله فعليه : جمله اي است كه غالباً با فعل شروع مي شود و دو ركن دارد :
1. فعل
2. فاعل: اسمي است كه كار انجام مي دهد. فاعل نيز مانند مبتدا و خبر مرفوع است. (رفع مي گيرد)
مانند : جلس الطّالبُ علي الكرسيّ .
در بعضي از جمله هاي فعليه علاوه بر فعل و فاعل ، مفعول هم وجود دارد.
مفعول كلمه اي است كه كاربر آن واقع مي شود. مفعول منصوب است (نصب مي گيرد) علامت نصب غالباً (-َ يا –ً ) است.
كَتبُ(فعل) الطالبُ(فاعل) رسالةً (مفعول)
علامت رفع غالباً (-ُ يا –ٌ ) است.
مانند :الطّالبُ(مبتدا) جالسٌ(خبر)
|
تقسيم اسم به مفرد و مثني وجمع : |
|
اسم مفرد :كتاب ، قَلَم، محفَظة، مَدْرسة
اسم مثني : انِ : كتابانِ ، قلمانِ ، محفظتانِ ، مدرستانِ
اسم مثني : ين : كتابَيْنِ، قلَمينِ ، محفظتينِ ، مدرستينِ
اسم مذكر : ونَ : معلّم --> معلّمونَ ، مؤمن --> مؤمنونَ
اسم مذكر : ين َ : معلّم --> معلّمين َ ، مؤمن--> مؤمنينَ
اسم جمع مؤنث : ات : معلّمة --> معلّمات، مؤمنة --> مؤمنات
اسم جمع مكسر : معلمة --> معلمات ، مؤمنه --> مؤمنات
مكسر : نشانه خاصي ندارد : مانند : كتاب --> كتُبُ ، مدْرسة --> مدارِس |
|
|
|
|
|
الدرس الرابع : درس چهارم
العِبرَةُ : درس عبرت |
|
كلمه ها و تركيب هاي تازه :
الْاجيال : جمع جيل ، نسل
اتْبَعَدَ : دور شد
ابتلَعَ : بلعيد
خلّصَ : رهايي بخشيد
الاليم : دردناك
الذّهب : طلا
الاليم : دردناك
النجدة : كمك
أنْفَقَ : انفاق كرد
الْمَملوءَة : پر، سرشار
لا يُنفقونها : آن را انفاق نمي كنند
المتفضّلُ :كرم ، بخشنده
تضرّعَ : التماس كرد
الْمُستَسْلِمُ : مطيع ، فرمان بردار
الحافظ: نگهدارنده
المَغتصبة : غصب شده
دلّ –ُ : راهنمايي كرد
زَهَق َ : نابود شد
فرَجَ في زينتة : با جلال و شكوه بيرون آمد
السائر :سيركننده ، حركت كننده
الصّانع :سازنده
عاقب : مجازات كرد
ليْتَ : كاش
المعاصي : جمع معصيه ، گناه
معتذراً : عذرخواهانه
يكْتُرونَ الذّهب و الفّضة : طلا و نقره جمع مي كنند |
|
قواعد درس چهارم :
اسم ها به دو گروه تقسيم مي شوند: |
|
1. مشتق
2. جامد
1 – مشتق اسمي است كه از كلمه ديگري گرفته شود مانند : كاتب ، مكتوب، مكتب و مكتبة كه از كَتَبَ گرفته شده اند.
2 – جامد اسمي است كه از كلمه ديگري گرفته نمي شود . مانند :قلم ، دفتر ، طلا ، سقف |
|
انواع اسامي مشتق : |
|
1. اسم فاعل
2. اسم مفعول
3. اسم زمان
4. اسم مكان
5 – صفت مشبهه
6 – اسم مبالغه
7- اسم تفضيل
1 – اسم فاعل برانجام دهنده يا دارنده حالتي بودن دلالت مي كند و معادل آن در فارسي معمولاً صفت فاعلي يا اسم فاعل است.
اسم فاعل از ثلاثي مجرد بر وزن فاعل ساخته مي شود
مانند نَصَرَ --> ناصر
كَتَبَ --> كاتِب
اسم فاعل از فعل هاي مزيد به شكل زير ساخته مي شود.
مُب+ مضارع بدون ي + كسره ما قبل آخر مانند :
يُرشِدُ --> مُرشدِ
يَتَحوّلُ --> متحوّل
يَنْسجِمُ --> مُنسَجِمْ
يَسْتَخْدِمُ --> مُستَخْدِمْ
1 – اسم فاعل برانجام دهنده يا دارنده حالتي بودن دلالت مي كند و معادل آن در فارسي معمولاً صفت فاعلي يا اسم فاعل است.
اسم فاعل از ثلاثي مجرد بر وزن فاعل ساخته مي شود
مانند نَصَرَ --> ناصر
كَتَبَ --> كاتِب
اسم فاعل از فعل هاي مزيد به شكل زير ساخته مي شود.
مُب+ مضارع بدون ي + كسره ما قبل آخر مانند :
يُرشِدُ --> مُرشدِ
يَتَحوّلُ --> متحوّل
يَنْسجِمُ --> مُنسَجِمْ
يَسْتَخْدِمُ --> مُستَخْدِمْ |
|
تمرينات درس چهارم :
1 – عين الجواب الصحيح : جواب صحيح را تعيين كنيد |
|
1. أَمر قارون َ بدفْعٍ دينارٍ لاولئكَ الرّجال لب..... قارون فرمان داد به آن مردان دينار بدهند براي ............
الف) تحقيرهم
ج) تخويفهم
ب) مُساعدتهم
د) بشيرهم
2 . قارون ..... عند نزولُ النداب .
قارون .......موقع نزول عذاب
الف – ساعد الفقراء
ب- قصدالرّجوع عن كُفره
ج – ما قصد مساعدة الفقراء
د – اَنْفقَ اَموالَهُ
|
|
2 – اين دو نفر ( شكل 43 كتاب درسي) در كارگاه خود از تابلوي افعالف تعدادي اسم فاعل و اسم مفعول ساخته اند . آيا مي توانيد پيش بيني كنيد كه تابلوهاي بعدي چگونه خواهد بود و به تابلوهاي ساخته شده ، قبلاً چگونه بوده اند؟ فراموش نكنيد كه معني آن را بنويسيد. |
|
|
اسم فاعل |
اسم مفعول |
|
|
محسن |
محمد |
|
شاهد |
مشاهِد |
بيننده |
مشاهَد |
ديده شده |
|
استخرج |
مستخرِج |
استخراج كننده |
مستخرَج |
استخراج شده |
|
اعتمد |
معتمِد |
اعتماد كننده |
معتمَد |
مورد اعتماد |
|
بشَّر |
مبشِر |
بشارت دهنده |
مبشَر |
بشارت داده شده |
|
ينتظر |
منتظِر |
منتظر |
منتَظَر |
مورد انتظار |
|
|
3- ترجم العبارت ثمّ عيّن اسم الفاعل و اسم المفعول : عبارت هاي زير را ترجمه كن و اسم فاعل و اسم مفعول آن را بنويس.
ترجمه متن به عهده دانش آموز : متن تمرين در ص 43 كتاب |
|
اسم فاعل:مجرد:حافظ، طالب، شاكر
اسم فاعل:مزيد:متعذر، متفضّل، منْصِف، مُستسْلِم
اسم مفعول:مجرد:مملوءَة ، محرومين، مظلومون
اسم مفعول:مزيد:مَغْصَبة ، مُسْتَضعفون |
|
كارگاه ترجمه درس چهارم : 1- غلط هاي موجود در ترجمه هاي فارسي را تصحيح كنيد |
|
1 - (قَدْ أفْلَحَ المؤمنونَ ........الذّين هُمْ عن اللّغو مُعرضونَ)
مؤمنان محققاً رستگار شدند
كساني كه از بيهوده دور شده اند (روي گردانند)
2 – مشاورة المشْفق الجاهل خطرًٌ
مشورت كننده ي دلسوز نادان شده خطرناك است.
مشورت كردن با دلسوزان نادان خطرناك است
3 – المُسْتضعفون هم وارثون الارضَ
ضعيف كنندگان همان وارثان زمين هستند
كساني كه ضعيف نگاه داشته شده اند، همان وارثان زمين هستند |
|
پرتوهاي قرآني :
1 – هر يك از كلمات زير را با توجه به معني آيات، در جاي خالي مناسب قرار دهيد: الْمُرسلين ، المكذّبين ، مُبشّرين ، مُنذرين |
|
1. فَبَعَثَ اللهُ النّبين مُبشّرين و مُنذرين (بقره 213)
خداوند پيامبران را بشارت دهنده و بيم دهنده مبعوث كرد
2. فسيرو في الارض فانظروا كيف كان عاقبة المُكذّبين
بنابراين در زمين حركت كنيد و بنگريد عاقبت تكذيب كنندگان چگونه بوده است؟ |
|
ب – دوآيه زير را بخوانيد و به سؤالات پاسخ دهيد
يا ايّها النّبيُّ انّا ارسَلْناكَ شاهداً و مبشراً و نذيراً .(احزاب 45)
اي پيامبر ما تو را شاهد و بشارت دهنده و بيم دهنده فرستاديم
و ما نُرلسلُ المرسلينَ الاّ مُبشّرين و مُنذرين (كهف / 56)
و پيامبران را جز بشارت دهنده و بيم دهده نمي فرستيم
سؤال : |
|
1- تفاوت ميان « شاهداً، مبشراً » از لحاظ اشتقاق چيست؟
شاهداً اسم فاعل است و از ثلاثي مجرد ساخته شده است لذا مبشّراً اسم فاعل است و از ثلاثي مزيد ساخته شده است.
2 – شباهت « مرسلينَ و مُنذرين » از چه جهتي است ؟
هر دو از ثلاثي مزيد ساخته شده است. |
|
تست كنكوري درس 4 : |
|
1 – ترجمه كدام گزينه صحيح نيست؟
الف) اللهم خلقنا من شرّ هذا الطاغوت : خدايا مرا از شر اين سركش نجات بده
ب) هذه عاقبة المكذّبين . اين سرانجام تكذيب كنندگان است
ج) اللهُ غافِرُ كلّ ذنبٍ . خدا آمرزنده هر گناهي است
د) تفرّعْتُ الي ربّي معتذراً . با التماس به پروردگارم عرض كردم
2 – ترجمه كدام گزينه صحيح نيست؟
الف) ايْتلع : بلعيد
ب) الاجيال : نسل ها
ج) الحافظ : نگهدارنده
د) الصانع : مصنوعي
3 – ترجمه كدام گزينه صحيح نيست؟
الف) الاليم : دردناك
ب) كنَزَ : گمان كرد
ج) الدليل : راهنما
د) صاحب الجلالة : اعلي حضرت
4 – كدام گزينه مشتق است ؟
الف) دفتر ب) قلم
ج) كاتب د) لوْح
5 – اسم فاعل از ثلاثي مجرد چگونه ساخته مي شود؟
الف) بر وزن فاعل
ب) با آوردن (مُُ) بر سر مضارع ج) بر وزن مفعول
د) با مكسور كردن حرف ما قبل آخر مضارع
6 – اسم مفعول از ثلاثي مجرد چگونه ساخته مي شود؟
الف) بر وزن مفعول
ب) با برداشتن (ي) از ابتداي فعل مضارع
ج) بر وزن فاعل
د) با آوردن مُب بر سر مضارع
7 – كدام گزينه از روش هاي ساخت اسم فاعل از ثلاثي مزيد نيست؟
الف) از فعل مضارع ساخته مي شود
ب) به جاي حرف مضارع ميم مفهوم (مُ) مي آيد
ج) حرف ما قبل آخر مكسور مي شود
د) از فعل ماضي ساخته مي شود
8- كدام گزينه از روش هاي ساخت اسم مفعول از ثلاثي مزيد نيست؟
الف)از فعل مضارع ساخته مي شود
ج) حرف ما قبل آخر مفتوح مي شود
د) به جاي حرف مضارع به مفهوم (مُ) مي آيد
9- كدام گزينه اسم فاعل نيست؟
الف)عالَمينَ
ب) طالبينَ
ج) حافظون
د) ناظِران
10 – كدام گزينه اسم مفعول نيست؟
الف) مملوء
ب) مملوءة
ج) ظالم
د) مظلوم
11 – كدام گزينه اسم فاعل نيست؟
الف) مُتفضَّل
ب) مُغْتصبه
ج) مُضفين
د) مُشاهِدون
12- كدام گزينه اسم مفعول نيست؟
الف) مستضعفون ب) مُنسجم
ج) مخاطبين د) محكمات
13 – كدام گزينه جمله (فانظروا كيف كان عاقبة .....) را كامل كنيد؟
الف)شاهداً
ب) نذيراً
ج) المكذّبين
َ د) سيروا
14 – كدام گزينه در مورد (شاهد – مُشاهد) صحيح نيست؟
ذ الف) هر دو اسم فاعل هستند
ب) هر دو از يك ماده (ريشه) هستند
ج) شاهد از ثلاثي مجرد ساخته شده است و مشاهد از ثلاثي مزيد
د) شاهد اسم فاعل است و مشاهد اسم مفعول
15 – كدام گزينه جامد است؟
الف) قاتِل
ب) مَشْمول
ج) مُشْرك
د) عالَم |
|
|
|
باب افعال
۱ـ ماضی این باب بر وزن افعََََلََََ:أحسََََنَََ
۲ـ مضارع این باب بر وزن یٌٌٌٌفعِِِِِِِِِِلُُ:یُحسِِِِِنُُُُ
۳ـ مصدراین باب بر وزن إفعال:أحسان
باب تفعیل
۱ـ ماضی این باب بر وزن فعَّّل:علّم
۲ـ مضارع این باب بر وزن یُفعِل:یُعَلّم
۳ـ مصدراین باب بر وزن تفعیل:تَََعلیم
باب مفاعله
۱ـ ماضی این باب بر وزن فاعل:جاهد
۲ـ مضارع این باب بر وزن یُفاعل:یُجاهد
۳ـ مصدراین باب بر وزن مُفاعله و گاهی فِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِعال: مُجاهد و دِِِِفاع
باب تفعّّل
۱ـ ماضی این باب بر وزن تَََفعّّل:تعلّم
۲ـ مضارع این باب بر وزن یَََتفعّّلُُُ:یََتَََعََلَّمُ
۳ـ مصدراین باب بر وزن تفعُُّّل:تَََعلّّم
باب تفاعل
۱ـ ماضی این باب بر وزن تفاعََل:تَََکاتُب
۲ـ مضارع این باب بر وزن یتَفاعلُ:یَتکاتَبُ
۳ـ مصدراین باب بر وزن تَفاعُُل:تکاتبُ
باب افتِِِِعال
۱ـ ماضی این باب بر وزن اِِفتعلَََ:إکتَََسََبَََ
۲ـ مضارع این باب بر وزن یغتَََعِِِلُُُ:یکتََسِِبُُ
۳ـ مصدراین باب بر وزن اَِِفتِِِعال:اِِِکتِِساب
باب انفِال
۱ـ ماضی این باب بر وزن اِِنفَعََلََ:اِنقَلَبَ
۲ـ مضارع این باب بر وزن یَنفََعِِِلُ:یََنقََلِِِبُ
۳ـ مصدراین باب بر وزن اِِنفِِعال:اِنقِِلاب
باب استفعال
۱ـ ماضی این باب بر وزن اِِستََفعلََ:اِِستَرَََجَ
۲ـ مضارع این باب بر وزن یستََفعََلُُ:یََستََخرِِِجُُ
۳ـ مصدراین باب بر وزن اِِستِِِفعال:اِِِستخراج